Ինչպէ՞ս Կեանքի Կոչուեցաւ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը

19 Հոկտեմբերի 2015

Մելգոնեանի երդիքին տակ ապրող որբերս

պիտի լուծեն իմ ազգիս վրէժը…

Աղա Կարապետ Մելգոնեան

Մելգոնեան եղբայրներու կատարած ազնուական նուիրատուութեան ու կտակին իրագործումով, երիտասարդ տրոփող սիրտեր կեանքի կը կոչուին Հաստատութենէն ներս եւ այդպիսով վերածնունդ կը սկսի ապրիլ Ցեղասպանութենէն վերապրող նորահաս սերունդ մը Մելգոնեանէն ներս։

Յունուար 26, 1926ին որբահաւաքի աշխատանքին շնորհիւ, հայ որբեր կը ժամանեն Ֆամակուսթա, ուրկէ ինքնաշարժերով Նիկոսիա կը փոխադրուին, առաջնորդութեամբ ուսուցիչ Յովհաննէս Արուսեանի։ ՀԲԸՄի Երուսաղէմի եւ Պէյրութի որբանոցներէն 74 սաներ, որոնք իրենց դժնդակ ծովագնացութենէն անհանգիստ վիճակով կը հասնին Հաստատութիւն, ուր առաջին իսկ ռոպէէն կը յանձնուին հոգատար մայրիկներու խնամատարութեան ու սննդարար ճաշերէ ետք տաքուկ անկողին մը կը գտնեն։

Ահա´ այսպէս սկսիզբ առաւ կեանքը Մելգոնեանէն ներս, հայ որբերու բաբախուն սրտերով լի։ Արդարեւ, պատմական թուական մը կ’արձանգրուի այս կերպով` Լուսինեան Հարստութեան պատմութեամբ լեցուն հարուստ այս կղզիին մէջ, որ իր բարձրաբերձ լեռներու կատարներէն կը դիտէ միգամած լեռնաշխարհը Հայոց Կիլիկիոյ։ Հաստատութեան խոհանոցին ծուխը կը սկսի բարձրանալ որպէս նշանակ քանդուած օճախներու վերականգնումին։

Քանի մը օր նախնական պատրաստութիւններէ, հանգիստէ ու արեւոտ բացաստաններու մէջ պտոյտներով ու երգերով անցնելէ ետք, անոնք կը ներկայանան քննութեան որոշելու համար իրենց դասարանները։ Խե~ղճ որբերուն համար Կիպրոսը դրախտ մը կը հանդիսանայ։ Իրենց հարազատ տունը կ’ըլլայ։

Առաջին տարիներու սաներուն թիւն կը հասնի 78-ի, որոնցմէ երկուքը՝ Քորֆույէն եւ միւս 2ը Աղեքսանդրիայէն կու գային։ Շուտով Կորնդոսէն կը հասնին նաեւ 16 սաներ։ Ասոնք կը դառնան իսկական հիմնադիր ուսանողները ՀԲԸՄի այս եզակի Հաստատութեան։

Բրիտանական կառավարական բժիշկ Տոքթ. Սիմիոնիտէս Յունուար 29ին այցելելով Հաստատութիւն, գոհ կը մնար աշակերտներուն առողջական վիճակէն եւ հաստատութեան մէջ տիրող խնամուած մաքրութենէն ու յատենին մամուլին մէջ կը յայտնէ իր ականատեսի խոստովանութիւնները։

Ի բացակայութեան Ամենապատիւ Զաւէն Արքեպիսկոպոսի (Ցեղասպանութեան օրերու Կ. Պոլսոյ Հայոց Պատրիարքին) անձնուիրաբար կը փոխարինէր զինք Յովհաննէս Շաքարեան։ Ան Պանք Օթոմանի սիրուած պաշտօնեան եղած էր, որ պատերազմի միջոցին Իզմիրի շրջաններուն մէջ վարած էր դրամատան տնօրէնի պաշտօնը։ Անոր տքնաջան աշխատանքին արդիւնքն էր որբանոցի շինութեանց եւ կահաւորումի հաշիւներու վերահսկողութիւնը, որ այնքան անխնամ վիճակի մատնուած էին Մուշեղ Սերոբեանի օրով։ Շաքարեան կը վայելէր Բարերարին եւ Զաւէն Սրբազանին վստահութիւնն ու համակրանքը։ Սրբազանը կը գտնուէր Աղեքսանդրիա խնամակալութեան գործերով։ Դժբախտաբար, ձմրան հետեւանքով Բարերարը` Կարապետ Մելգոնեան եւս կը գտնուէր Աղեքսանդրիա եւ հոն պիտի մնար մինչեւ գարուն։

Ընդհանուր տնօրէնը Լ. Թաշճեան դասախօսութիւններու շարքի մը սկիզբ կու տայ երբ ան ուսուցիչներուն եւ սաներուն գեղեցիկ յորդորականով մը կը բացատրէ թէ ի՞նչ զգացումներով` բարերարը, ուսուցչութիւնն ու սաները կը զօդեն զիրար, եւ վերջապէս ատոնք են որ անկեղծ բարեկամութեամբ, փոխադարձ սիրով ու գուրգուրանքով, պիտի դառնային հիմքը այս Հաստատութեան բարոյական կոչումին։

Թաշճեան յաճախ կը շեշտէ կարեւորութիւնը հաստատութենէն ներս կարգ ու կանոնին պահպանման ոգիին, որ պիտի դիւրացնէր ամէն նախաձեռնութիւն ու աշխատութիւն. ի վերջոյ այս որբերը եկած էին հոն ապագային յաջողութեան հեռանկարով։

Տնօրէնը ամէն առիթով կը յուշէ, թէ հանգստաւէտ շէնքի մը մէջ գտնուիլը պարտականութիւն կը դնէ իւրաքանչիւրին վրայ` սիրոյ եւ յարգանքի ցգացումներ տածելու բարերարին անձին նկատմամբ եւ Հաստատութեան մթնոլորտը մոռցնել պիտի տար սաներուն տխուր անցեալը եւ պիտի հեռացնէր զիրենք տառապանքի այն տխուր օրերէն որ եղան իրենցը երէկը։ Եւ հոգեկան խաղաղութիւնը որ պիտի տրուէր իրենց, պէտք է կազդուրէր իւրաքանչիւրին ներաշխարհը, որպէսզի անոնք դիւրութեամբ կարենային ապագայ անակնկալները դիմագրաւել։

Այնուհետեւ, Մելգոնեանի պայծառ պատմութեան էջերուն մէջ կ’արձանագրուի աշակերտներուն անունները եւ այսպիսով ծնունդ կ’առնէ ՀԲԸՄի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը։ Որբերը 8էն 14 տարեկան պատանիներ էին, ամէնքն ալ հայախօս։ Երջանիկ տղաք, որ ազգային այդ օրերու դժբախտ իրականութեան մէջ կրթութիւն եւ տոհմիկ դաստիարակութիւն պիտի ստանային հարուստ Հաստատութեան մը ընձեռած կարելիութիւններով։

Կղզիին բնակիչներէն հայ, յոյն, անգլիացի եւ թուրք երկսեռ այցելուներ անպակաս էին յաճախ, որոնք իրենց հիացումը կը յայտնէին շէնքին նպատակայարմար կառուցման, դասարաններու կանոնաւորութեան, մաքրութեան, առատ լոյսին, մանաւանդ աշակերտներուն վերնայարկի օդառատ ննջարանին մէջ տիրող կոկիկ կահաւորումին ի տես։ Որբերու անցեալ կեանքին խելամուտ` ցաւ տեսած սերունդը կ’ապրի երջանիկ։

Ահա թէ ինչու Կիպրոսի կառավարութիւնը պատշաճ առիթներով կ’արձագանգէր. Մելգոնեանի պատմութիւնը հաստատապէս կ’առընչուի Կիպրոսի պատմութեան հետ. Ան մասնիկն է չքնաղ կղզիին եւ մեր բարոյական պարտականութիւնն է պահպանել իւրաքանչիւր ճիւղը անոր պատմութեան:

ՅԱԿՈԲ ՎԱՐԴԻՎԱՌԵԱՆ

Նիւ Եորք

ԱՎԵԼԱՑՆԵԼ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ