Արխիվ Հունվարի 2021 - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am

Այսօր պաշտոնապես հաստատվեց, որ հունվարի 11-ին նախատեսված է Պուտին-Փաշինյան-Ալիև եռակողմ հանդիպում:

Մինչ այդ տարբեր հարթակներում կողմերը հասցրել են «տեղորոշվել»՝ ըստ էության, խոսելով այն մասին, թե ով ինչպես է պատկերացնում բանակցային ֆորմատը:

Պատերազմի արդյունքները հանգեցրել են նրան, որ հայկական կողմը ստիպված է եղել թողնել նախկին ԼՂԻՄ-ի շուրջ գտնվող յոթ շրջանը, ինչի մասին 1994 թվականից պնդում էր թե՛  ադրբեջանական կողմը, թե՛ Մոսկվան, որն այս քայլը դիտարկում էր որպես Արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման հիմնական բաղադրիչներից մեկը:

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը դեռևս հունվարի 4-ին հրապարակած իր հոդվածում անդրադարձել էր հարցին, թե ինչ իրավիճակում է ժառանգվել Լեռնային Ղարաբաղի հարցի բանակցային գործընթացը: Մասնավորապես, վարչապետը նշել էր, որ վերջին տասը տարվա ընթացքում ԼՂ հարցի կարգավորման բանակցություններում եղել են մի քանի առանցքային հանգրվաններ:

Առաջինը կազանյան գործընթացն էր, որով ենթադրվում էր, որ տարածքները 5+2 բանաձևով պետք է հանձնվեն Ադրբեջանին, Արցախը պիտի ստանար միջանկյալ կարգավիճակ, իսկ վերջնական կարգավիճակը պիտի ստանար փախստականների վերադարձից հետո տեղի ունենալիք հանրաքվեի միջոցով:

Սակայն 2011 թվականի հունիսի 24-ին Իլհամ Ալիևը հրաժարվեց ստորագրել կազանյան փաստաթուղթը՝ հարուցելով Սերժ Սարգսյանի տարակուսանքը: 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ին «Ռոսիա» հեռուստաալիքին տված հարցազրույցում կազանյան փաստաթղթի ճակատագրի մասին խոսելով՝ Հայաստանի երրորդ նախագահը հայտարարեց, թե Հայաստանը պատրաստ էր Ադրբեջանին հանձնել 7 շրջանը, բայց Ադրբեջանը ուզում է ավելին:

 

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան - Ավելի՞ն: 2011-ին Հայաստանը պատրաստ էր հանձնել 7 շրջանները, իսկ Ադրբեջանը ուզում է ավելի՞ն: Իսկ ի՞նչը կարող է լինել ավելին: Կազանյան փաստաթղթի չստորագրումով Իլհամ Ալիևը տվել է այդ հարցի պատասխանը. նախևառաջ Ղարաբաղի կարգավիճակը, այսինքն՝ Ադրբեջանի կազմից դուրս Ղարաբաղի կարգավիճակի բացառումը: Սա դեռ 2011 թվականին: Դրանից հետո Ադրբեջանի ախորժակը ավելի է բացվել և սրա վկայությունն է դառնում այն, որ 2013 թվականից իրավիճակը շփման գծի երկայնքով և հայ-ադրբեջանական սահմանին աննախադեպ կերպով սրվում է:

2013-ին ծնվում և 2015-ին վերջնականորեն ձևակերպվում են հիմա արդեն հանրահայտ ռուսական առաջարկները, որոնք նախատեսում են 7 տարածքների վերադարձը Ադրբեջանին՝ 5+2 բանաձևով, փախստականների վերադարձ, ռուս խաղաղապահների տեղակայում: Առաջարկությունների փաթեթը որևէ կերպ չէր անդրադառնում Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցին, շրջանցում էր այդ հարցը:

Ֆորմալ առումով 2016 թվականից հետո էլ բանակցային գործընթացը շարունակում է տեղի ունենալ Մադրիդյան սկզբունքների կամ դրանց կոնֆիգուրացիայի հիման վրա, բայց ռուսական առաջարկները կան, գոյություն ունեն և նրանց ներկայությունը զգացվում է ամենուր, առնվազն այն տրամաբանությամբ, որ 7 տարածքների հանձնումը 2018 թվականի դրությամբ բանակցային գործընթացի հիմնական, եթե ոչ միակ թեման է:

Ինչ վերաբերում է ԼՂ կարգավիճակին, ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահությունն, ըստ Փաշինյանի, արդեն տեղավորվել է այն տրամաբանության մեջ, որ այդ հարցը քննարկելի է այնքանով, որքանով քննարկելի է Ադրբեջանի համար: Բոլոր համանախագահները համակերպվել են այս մտքի հետ, և ռուսական առաջարկները, ըստ էության, համանախագահության առաջարկներն են:

Ասենք, պաշտոնական Երևանը գոնե նախկինում և գոնե առերևույթ այս տարբերակը չի մերժել:

Սերժ Սարգսյան - Մենք միշտ, բազում տարիների ընթացքում, հիմք ենք ընդունել այն, որ Ադրբեջանին պետք է վերադարձվեին Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ պահվող շրջանները: Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը պետք է մնա անփոփոխ, այսինքն՝ պետք է կարգավորվի հետագայում: Լեռնային Ղարաբաղում պետք է հաստատվի ստատուս-քվոն, բայց Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի միջև շփման հնարավորության պարտադիր ստեղծմամբ, ինչի համար էլ ենթադրվում էր այսպես կոչված Լաչինի միջանցքի ստեղծումը, այսինքն՝ Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի միջև կապի միջանցքը:

Կոնկրետ Մոսկվայի դիրքորոշումն Արցախի կարգավիճակի հարցում առերևույթ փոփոխության, գոնե պաշտոնական մակարդակում, չի ենթարկվել: Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը դեկտեմբերի 17-ի մամուլի ասուլիսում, անդրադառնալով Արցախյան հիմնախնդրին, պնդեց, թե ներկա իրավիճակը պիտի հաստատվի որպես ստատուս-քվո, իսկ Արցախի իրավական կարգավիճակի հարցը կքննարկվի հետագայում՝ պայմանով, որ մինչ այդ պիտի պարտադիր կերպով պահպանվի կապը Հայաստանի և Արցախի միջև: Այս պնդումն, ի դեպ, տրամագծորեն հակասում է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի պնդմանը, թե Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարց այլևս գոյություն չունի, քանի որ Ադրբեջանը պատերազմում հաղթել է և Լեռնային Ղարաբաղը հանդիսանում է Ադրբեջանի անբաժանելի մասը:

Այս ամենին զուգահեռ, պաշտոնական Երևանը դեռևս քաղաքական գնահատականներ չի հնչեցնում՝ շեշտը դնելով խնդրի հումանիտար կողմի վրա:

Տարբեր մակարդակներով արդեն հայտարարվել է, որ Բաքուն խախտում է նոյեմբերի 10-ի հայտարարության դրույթներն ու ոտնահարում է միջազգային իրավունքի նորմերը՝ ռազմագերիների նկատմամբ քրեական գործեր հարուցելով և պատերազմի հետևանքով գերության մեջ հայտնված անձանց փորձելով ներկայացնել որպես դիվերսանտների կամ ահաբեկիչների: Համենայնդեպս, դատելով վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վերջին գրառումից, պաշտոնական Երևանը փորձելու է ոչ թե քաղաքական լուծման շուրջ պայմանավորվածություններ ձեռք բերել, ինչը, ըստ էության, այս պահին հնարավոր էլ չէ, այլ հասնել նոյեմբերի 10-ի Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների համատեղ հայտարարության կետերի առաջնային իրականացմանը:

Նիկոլ Փաշինյան - 1. Հայտարարության 8-րդ կետի լիարժեք իրագործում. ըստ այդմ պետք է տեղի ունենա գերիների, պատանդների և այլ պահվող անձանց, ինչպես նաև մարմինների լիարժեք փոխանակում: Մեզ համար կարևոր է նաև տեղի ունեցած ռազմական գործողությունների գոտում ծավալուն որոնողափրկարարական աշխատանքների իրագործումը:

2. Տարածաշրջանի բոլոր տնտեսական և տրանսպորտային ենթակառուցվածքների ապաշրջափակում, ինչը նշանակում է ինչպես Հայաստանի կողմից Ադրբեջանի տարածքով բեռնափոխադրումներ և տրանսպորտային հաղորդակցություն դեպի Ռուսաստան և Իրանի Իսլամական Հանրապետություն, այնպես էլ Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի տարածքով բեռնափոխադրումներ և տրանսպորտային հաղորդակցություն դեպի Նախիջևան:

Կարելի է ենթադրել, որ հայկական կողմն ակնարկում է, թե առանց այս երկու կետի լիարժեք իրականացման խնդրի քաղաքական կարգավորման մասին խոսք գնալ չի կարող: Հետևաբար, դժվար է նաև պատկերացնել, թե Մոսկվայում լինի, Վաշինգտոնում կամ Փարիզում, առաջիկայում հնարավոր է լինելու ստորագրել որևէ փաստաթուղթ, որում խոսք կգնա թե՛ Արցախի խնդրի կարգավորման, թե՛ Հայաստանի ու Ադրբեջանի սահմանների մասին:

Ասենք՝ այս վերջին կետի համար կողմերը դեռ պիտի կարողանան ընդհանուր լեզու գտնել՝ առնվազն դեմարկացիայի գործիքների մասով:

 

Հեղինակ`Լևոն Սարդարյան
Բաժին՝ Հայաստանում

 

 

 

 

Մեր ժողովրդի համար այս ծանր օրհասական օրերին, երբ հայ ժողովուրդը իր ԳԵՆՈՖՈՆԴԻ-ի զոհաբերմամբ մեկուսի և միայնակ պայքարում է միջազգային ահաբեկչության դեմ, 100-ամյա ցեղասպան մեքենայի դեմ,  փողի մոլուցքով գերի, ձեռներեցությանը ծախու քաղաքական գործիչների, փորձագետների, գիտնականների, ստեղծագործ մարդկանց  և «ստվերային համաշխարհային կառավարութուննեդի» կողմից մարդկության առջև կանգնած սպառնալիքների և մարտահրավերների դեմ ՝ ժամանակակից աշխարհի անտարբերության առկայության պայմաններում, նորից դիմում եմ անցյալի նամակին ՝ որպես Կտակ-Կոչ-Ազդ, հայ իրականության ոչ միայն հոգևոր առաջնորդի, այլև հայոց պատմության ազդեցիկ դեմքի՝ Խրիմյան Հայրիկին, և ինձ համար ակնհայտ է դառնում, որ իրականում ամեն ինչ մնացել է նույնը, միայն սերունդ է փոխվել: Հայ ժողովուրդը, 16 դար պաշտպանելով քրիստոնեության արևելյան ֆորպոստը, 1878 թ.-ին, ըստ էության, կատարեց փոքրաթիվ ժողովրդի հերթական հուսահատ փորձը `աշխարհին տեղեկացնել իրեն պատուհասած մարդասիրական աղետի մասին և աջակցություն խնդրել` հակառակ Սուլթանի և Օսմանյան կառավարության ցանկություններին:

Հին Աշխարհում աջակցության խոսքեր էին լսվում, բայց բոլոր խոստումները մնում էին պարզապես բառեր: Հայ բանկիրները, վաշխառուները, պետական գործիչները, ովքեր իրենց հետագա ճակատագիրը և իրենց ժողովրդի ճակատագիրը կապում էին թուրքերի հետ, հակադրվում էին նրան: Որպես իր նպատակին չհասած կաթողիկոս, 1873-ի օգոստոսին նա ստիպված եղավ հրաժարական տալ և վերադառնալ Վանի եպիսկոպոսի աթոռ: Խրիմյան Հայրիկը միայն ուզում էր, որ բազմաչարչար հայ ժողովուրդը չլինի տգետ, գիտելիքի պակասի և մշակույթի պակասի մեջ, ինչը ձեռնտու է միայն կառավարիչներին: Հայերի ճակատագիրն ինքնին կրկնում է ամենահին հայկական ձեռագրերի ուղին ՝ աքսոր, կորուստ, հայրենիքի ձեռքբերում: Յուրաքանչյուր գիրք ունի իր ճակատագիրը, ինչպես մարդը: Այդ է պատճառը, որ ակադեմիկոս Արտաշես Դավթի ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆԻ «Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման ռազմավարութուն»  նոր հիմնարար աշխատութան   հայերեն, չինարեն, ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն և ֆրանսերեն  լեզուներով հրատարակելը տնտեսագիտության և իրավագիտության մագիստրոս Դավիթ Միքայելյանի խմբագրությամբ  (“dm-LINGUA”, ք. Համբուրգ) և Աբել ԱՂԱՆԲԵԿՅԱՆԻ գիտական խորհրդատվությամբ: Հովանավորներ՝ Լեւոն ՄԱՐԿՈՍԻ և Էդվարդ ՉՈՎՈՒՇՅԱՆԻ գործունեությունը գրքի հրատարակման գործում ամբողջովին համապատասխանում են Խրիմյան Հայրիկի կողմից նախանշված հայ ժողովրդի երազանքներին և ցանկություններին:

Գրքի հրատարակման գործում կարևոր դեր է խաղել նաև Կրթության, գիտության և մշակույթի զարգացման ռուսական կենտրոնի տնօրենը, գրքի չինարեն տեքստը թարգմանելիս՝ «Էլոս-Շանհայ» Առևտրի տան խորհրդի նախագահ տիկին Լիի Լիին, ֆրանսերեն թարգմանելիս ՝ տիկին Բիատրիս Նազարյանը և անգլերեն թարգմանելիս՝ դոցենտ Ժաննա Հարությունի Միքայելյանը:             Հեղինակը գիրքը նվիրել է իր արժանահիշատակ եղբոր՝ Աշոտ Դավթի Միքայելյանի հիշատակին:         Հայաստանի տնտեսության և հայոց պետականության համար անհրաժեշտ գրքի նախաբանը, որը կարող է օգնել երկրի տնտեսությանը անցնել բարձ րորակական ցուցանիշներով խելացի տնտեսության և ապահովել երկրի ելքը տնտեսական ճգնաժամի ցիկլերից, ամրապնդել երկրի ներդրումային գրավչության օրենսդրական դաշտը, պատրաստել է Ձեր խոնարհ ծառան:

Մարտիկ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ՝

2020 թվականի Տնտեսագիտության և Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի թեկնածու, Ռեպարացիաների և ռեստուտիցիաների գնահատման և փորձագիտության միջազգային անկախ իրավական  կենտրոնի ղեկավար, Աշխարհի ժողովուրդների հոգևոր միասնության միջազգային ակադեմիայի (ԱԺՀՄՄԱ) փոխնախագահ, Ռուսաստանի Գիտությունների ակադեմիայի գիտական ​​խորհրդի անդամ, Ռուսաստանի բնական  գիտությունների ակադեմիայի, Ռուսաստանի արվեստների ակադեմիայի, ԱԺՀՄՄԱ-ի և «EWAN» եվրոպական ակադեմիայի ակադեմիկոս, տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր,1993 թվականից՝ Հռոմի ակումբի վերլուծական կենտրոնի անդամ, Գիտության և բարձր տեխնոլոգիաների գծով Եվրասիական գիտական ​​փորձագիտական ​​խորհրդի անդամ:

20 հոկտեմբերի, 2020 թ

    

Բաժին՝ Հայաստանում
Լոնդոնի դատավորներից Վանեսա Բերեյցերը, որը քննում էր WikiLeaks-ի հիմնադիր Ջուլիան Ասանժի գործը, հայտարարել է, որ մերժում է նրա հանձնումն ԱՄՆ-ին, քանի որ մտավախություն կա, որ լրագրողը կարող է ինքնասպան լինել:
 
ԱՄՆ կառավարությունը հայտարարել է, որ կբողոքարկի որոշումը: 2010-ին արտահոսած ռազմական և դիվանագիտական փաստաթղթերի՝ WikiLeaks-ի հրապարակման պատճառով ԱՄՆ դատախազները մեղադրանք են առաջադրել Ասանժին լրտեսության և համակարգչի օգտագործման չարաշահման համար՝ հաղորդում է Sky News-ը: Նա կրկին ձերբակալվել է սեպտեմբերին՝ լրտեսության 17 մեղադրանքի համար, որոնք նախատեսում են մինչև 175 տարի ազատազրկում: Մեղադրող կողմը պնդում է, որ նա դավադրություն է կազմակերպել բանակի հետախուզական վերլուծաբան Չելսի Մենինգի հետ՝ կոտրելու համար ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության համակարգչի կարևորագույն գաղտնաբառերից մեկը: Ասանժը հերքում է մեղադրանքը և վստահեցնում, որ մտադրություն չի ունեցել կոտրել պաշտպանության նախարարության համակարգչի գաղտնաբառը, և որ մեղադրող կողմը չունի որևէ ապացույց, որ նա սպառնացել է ինչ-որ մեկի անվտանգությունը վտանգի ենթարկել:
 
Դատավոր Բերեյցերի որոշման հրապարակումից հետո Ջուլիան Ասանժի փաստաբանները պնդում էին, որ նա հանդես է գալիս որպես լրագրող և իրավունք ունի ԱՄՆ սահմանադրության «Առաջին փոփոխությամբ» պաշտպանել խոսքի ազատությունը՝ արտահոսող փաստաթղթեր հրապարակելու համար, որոնք բացահայտում են ԱՄՆ ռազմական ապօրինություններն Իրաքում և Աֆղանստանում: Բայց դատավորը մերժել է այդ դիմումը՝ ասելով, որ Ասանժի գործողություններն այն իրավական բնութագիրն ունեն, որոնք չեն կարող պաշտպանվել խոսքի ազատության իր իրավունքով:
Հեղինակ`Դավիթ Մուրադյան
1lurer.am
 
 

Julian Assange cannot be extradited to the US, UK judge rules

Judge Vanessa Baraitser said she had refused Assange's extradition because of fears that he could take his own life.

 
 
 
 
Assange partner: US wants to 'punish him'
  •  
     
  •  
     
  •  
     
  •  
Why you can trust Sky News 

WikiLeaks founder Julian Assange cannot be extradited to the US, a judge at the Old Bailey has said.

Judge Vanessa Baraitser said she had refused his extradition because of fears that he could take his own life.

The US government said it would appeal against the decision.

Assange's supporters were overjoyed at the decision not to extradite him but were unhappy that the ruling was made on health grounds.

 
 
 
 
Assange's supporters celebrate outside court

US prosecutors indicted Assange on 17 espionage charges and one charge of computer misuse over WikiLeaks' publication of leaked military and diplomatic documents in 2010.

Advertisement

The 49-year-old Australian activist was re-arrested in September over the charges, which carry a maximum sentence of 175 years in prison.

The indictment claims he conspired with army intelligence analyst Chelsea Manning to crack a scrambled password to a classified US defence department computer.

More from Julian Assange

  • Will the Julian Assange story ever end?

  • Julian Assange: WikiLeaks founder arrested over 18 new allegations as he appears in court to fight US extradition

  • Julian Assange secretly fathered two children in Ecuadorian embassy

  • Julian Assange: Celebrities turn up to protest against proposed extradition to US

  • Should Julian Assange be extradited to the US?

  • John McDonnell declares Julian Assange 'innocent' after 'offensive' Dreyfus comparison

Demonstrators protesting outside the Old Bailey in September
Image:Demonstrators protesting outside the Old Bailey in September

The charges also offer further details of alleged hacking plotters that Assange and his WikiLeaks colleagues are said to have recruited.

Assange denies plotting with Manning to crack an encrypted password on US Department of Defence computers and claims there is no evidence anyone's safety was put at risk.

He appeared at the Old Bailey on Monday where Judge Baraitser delivered her judgment.

His lawyers argued that he was acting as a journalist and is entitled to First Amendment protections of freedom of speech for publishing leaked documents that exposed US military wrongdoing in Iraq and Afghanistan.

But the judge rejected these claims, saying his conduct "would therefore amount to offences in this jurisdiction that would not be protected by his right to freedom of speech."

She added that Assange suffered from clinical depression that would be exacerbated by the isolation he would likely face in US prison, adding he had the "intellect and determination" to circumvent any suicide prevention measures the authorities could take.

WikiLeaks editor-in-chief Kristinn Hrafnsson described the case as "an historic, large-scale attack on freedom of speech".

Assange's fiancee, Stella Moris, with whom he has two young sons, was at the Old Bailey for the hearing.

Reading a statement outside court following the judgment, Ms Moris said: "Today is a victory for Julian. Today's victory is a first step towards justice in this case."

Julian Assange pictured with his partner Stella Morris
Image:Julian Assange pictured with his partner Stella Moris

The US non-profit Freedom of the Press Foundation tweeted: "The case against Julian Assange is the most dangerous threat to US press freedom in decades. This is a huge relief to anyone who cares about the rights of journalists.

"The extradition request was not decided on press freedom grounds; rather, the judge essentially ruled the US prison system was too repressive to extradite. However, the result will protect journalists everywhere."

Fidel Narvaez, who worked at the Ecuadorean embassy for the majority of the time Assange lived there, said: "Be aware that freedom of expression is still under attack - if it was not for Julian's health condition, he would be extradited."

Michelle Stanistreet, general secretary of the National Union of Journalists (NUJ), said the judgment was "troubling" and left it open to future US governments to take a similar approach.

Meanwhile, former shadow home secretary Diane Abbott said the decision not to allow the extradition was an "excellent ruling by the British judge".

"Congratulations to all the dogged campaigners on Assange's behalf," she tweeted.

His mother Christine urged the US not to appeal against the ruling, saying her son had "suffered enough".

A bail hearing is expected shortly.

Analysis: It's a mixed outcome for those who had campaigned against Assange's extradition

By Dominic Waghorn, diplomatic editor

For much of the judge's ruling as it was read out in court, it did not look good for Julian Assange.

US prosecutors, she said, met the tests for him to be extradited. She had to decide whether or not the alleged offences he is wanted for in America could lead to trial in Britain had he done them here. She seemed to think they could.

But it was the reputation of America's supermax prison system that seems to have saved Assange from extradition.

Near total isolation would not be good for his mental health and the US would be incapable of preventing him from taking his life, she decided.

His lawyers say he is suffering from depression and has self-harmed and said there was a good chance he would end up in a supermax.

So it's a mixed outcome for those who had campaigned against Assange's extradition. On the one hand he stays here.

On the other if America had more humane jails there was plenty of reason to send him to there seemed to be the gist of the ruling.

The Assange case has been obscured by all sorts of distractions. The original sexual allegations brought against him by Sweden, his extraordinary self-imposed incarceration in the Ecuadorean embassy not to mention his eccentric, mercurial, volatile personality.

But at the heart of the case against him was the simple question, was he a publisher, a journalist, and a war crimes whistle-blower or a spy and a hacker.

The British judge decided Assange's activity with Chelsea Manning "went beyond the mere encouragement of a journalist". That will dishearten Assange supporters and campaigner for free speech and may encourage US prosecutors to continue their efforts to have him extradited.

They have two weeks now within which to appeal. The judge's decision spares Home Secretary Priti Patel from a politically delicate decision at least for now. She will have the final say in Assange's extradition should an appeal succeed.

Julian Assange cannot be extradited to the US, UK judge rules | UK News | Sky News

Բաժին՝ Աշխարհում

Հանրության հիմնական մասի համար հարցերի հարցը թերևս հետևյալն է. ինչո՞ւ տեղի ունեցավ 44-օրյա պատերազմը, և ինչո՞ւ հնարավոր չեղավ խուսափել դրանից: Այս հարցի ամենաուղիղ պատասխանը կարելի է ձևակերպել այսպես. պահը, երբ ԼՂ հարցում որևէ իրադարձություն պետք է տեղի ունենար, հասունացել էր: Ի՞նչ հիմք կա նման պնդում անելու համար:

Վերջին տասը տարվա ընթացքում մի քանի առանցքային հանգրվաններ են եղել ԼՂ հարցի կարգավորման բանակցություններում: Առաջինը կազանյան գործընթացն էր, որով ենթադրվում էր, որ տարածքները 5+2 բանաձևով պետք է հանձնվեն Ադրբեջանին, Արցախը պիտի ստանար միջանկյալ կարգավիճակ, իսկ վերջնական կարգավիճակը պիտի ստանար փախստականների վերադարձից հետո տեղի ունենալիք հանրաքվեի միջոցով:

Բայց տեղի ունեցավ անկանխատեսելին (՞) 2011 թվականի հունիսի 24-ին Իլհամ Ալիևը հրաժարվեց ստորագրել կազանյան փաստաթուղթը, հարուցելով Սերժ Սարգսյանի տարակուսանքը, որը 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ին «Ռոսիա» հեռուստաալիքին տված հարցազրույցում կազանյան փաստաթղթի ճակատագրի մասին խոսելով հայտարարեց, որ Հայաստանը պատրաստ էր Ադրբեջանին հանձնել 7 շրջանները, բայց Ադրբեջանը ուզում է ավելին:

Ավելի՞ն: 2011-ին Հայաստանը պատրաստ էր հանձնել 7 շրջանները իսկ Ադրբեջանը ուզում է ավելի՞ն: Իսկ ի՞նչը կարող է լինել ավելին: Կազանյան փաստաթղթի չստորագրումով Իլհամ Ալիևը տվել է այդ հարցի պատասխանը. նախևառաջ Ղարաբաղի կարգավիճակը, այսինքն՝ Ադրբեջանի կազմից դուրս Ղարաբաղի կարգավիճակի բացառումը: Սա դեռ 2011 թվականին: Դրանից հետո Ադրբեջանի ախորժակը ավելի է բացվել, և սրա վկայությունն է դառնում այն, որ 2013 թվականից իրավիճակը շփման գծի երկայնքով և հայ-ադրբեջանական սահմանին աննախադեպ կերպով սրվում է:

Սահմանային լարումը մեծանում է 2014, 2015 թվականների ընթացքում, և սա տեղի է ունենում աշխարհաքաղաքական «բարենպաստ» պայմաններում:

Սիրիայում և Ուկրաինայում տեղի ունեցող իրադարձությունների պատճառով Ռուսաստան-Արևմուտք հարաբերությունները սրվում են, Ռուսաստանը հայտնվում է պատժամիջոցների ներքո: Եվ եթե մինչ այդ Ռուսաստանի համար առաջնային թեժ կետը Հարավային Կովկասն էր, 2015 թվականի դրությամբ ավելանում են Ղրիմը, Դոնբասը, Սիրիան: Բոլոր այս տեղերում Ռուսաստանի պատասխանատվությունը աճում է, և որքան էլ գերտերություն, ՌԴ կարողություններն անսահմանափակ չեն:

Ադրբեջանն օգտվում է ստեղծված հնարավորությունից և ավելի բարձր հայտարարում Ղարաբաղի հարցը ռազմական ճանապարհով լուծելու իր մտադրությունների մասին: Այս պայմաններում Ռուսաստանը կանգնում է բավականին դժվար կացության առաջ՝ հասկանալով, որ Հարավային Կովկասը կայուն պահելու նախկին գործիքակազմը վերանայման կարիք ունի:

2013-ին ծնվում և 2015-ին վերջնականորեն ձևակերպվում են հիմա արդեն հանրահայտ ռուսական առաջարկները, որոնք նախատեսում են 7 տարածքների վերադարձը Ադրբեջանին՝ 5+2 բանաձևով, փախստականների վերադարձ, ռուս խաղաղապահների տեղակայում: Առաջարկությունների փաթեթը որևէ կերպ չէր անդրադառնում Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցին, շրջանցում էր այդ հարցը:

Այս առաջարկները հայկական կողմին ներկայացվում են 2016 թվականի հունվարին: Հայկական կողմը մերժում է այն, 2016 թվականի ապրիլին տեղի է ունենում ապրիլյան քառօրյա պատերազմը: Այս իրադարձությունից ամիսներ անց Սերժ Սարգսյանը հրապարակային խոսում է 80-ականների զենքերի մասին, իսկ մեկուկես տարի անց հրապարակային խոստովանում, որ Հայաստանը դեռ 2011 թվականին պատրաստ էր թողնել 7 տարածքները, բայց Ադրբեջանն ուզում է ավելին:

Ֆորմալ առումով 2016 թվականից հետո էլ բանակցային գործընթացը շարունակում է տեղի ունենալ Մադրիդյան սկզբունքների կամ դրանց կոնֆիգուրացիայի հիման վրա, բայց ռուսական առաջարկները կան, գոյություն ունեն և նրանց ներկայությունը զգացվում է ամենուր, առնվազն այն տրամաբանությամբ, որ 7 տարածքների հանձնումը 2018 թվականի դրությամբ բանակցային գործընթացի հիմնական, եթե ոչ միակ թեման է:

Ինչ վերաբերում է ԼՂ կարգավիճակին, ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահությունը արդեն տեղավորվել է այն տրամաբանության մեջ, որ այդ հարցը քննարկելի է այնքանով, որքանով քննարկելի է Ադրբեջանի համար: Բոլոր համանախագահները համակերպվել են այս մտքի հետ և ռուսական առաջարկները ըստ էության համանախագահության առաջարկներն են: Կրակին յուղ է լցնում նաև Թուրքիան, ում ձեռքերը ազատվել են և նույնիսկ ավելի են երկարել ֆուտբոլային դիվանագիտության ձախողումից հետո, և նա տարածաշրջանի կայունության միակ նախապայմանը համարում է 7 շրջանների հանձնումը:

Ադրբեջանն իր հերթին շարունակում է հայտարարել, որ ԼՂ որևէ կարգավիճակ Ադրբեջանի կազմից դուրս քննարկելի չէ, և ռուսական առաջարկների ի հայտ գալուց հետո ավելի է սրում դիրքորոշումը՝ ԼՂ որևէ կարգավիճակ այս փուլում քննարկելի չէ: Թող այդ հարցին անդրադառնան հաջորդ սերունդները: Այս իրավիճակում ենք, ըստ էության, ժառանգել Լեռնային Ղարաբաղի հարցի բանակցային գործընթացը:

Հանձնվե՞լ, թե չհանձնվել

Վարչապետի պաշտոնում ԼՂ հարցի շուրջ բանակցային գործընթացի էությանն ու նրբություններին ծանոթանալը ինձ հանգեցրեց մի մտքի. բանակցային գործընթացը 1994 թվականի մայիսի 12-ի զինադադարի կետից նահանջի մի մեծ գործընթաց է: Տխուր է արձանագրել, բայց բանակցային ողջ գործընթացում հայկական կողմը ոչ մի հաջողություն չի ունեցել, դա անհաջողությունների մի երկար պատմություն է: Այդ պատմությունը ունի մի քանի նշանային կետեր. առաջինը 1996 թվականի Լիսաբոնի գագաթաժողովն է, որտեղ արձանագրվեց մեր միայնությունը աշխարհում, հաջորդը Լեռնային Ղարաբաղի ներկայացուցիչների դուրսմղումը բանակցային գործընթացից, որը ԼՂ հարցը աստիճանաբար տեղավորեց Հայաստան-Ադրբեջան տարածքային վեճի տրամաբանության մեջ, հաջորդը բանակցային այնպիսի տրամաբանության հաստատումը, որով 7 տարածքների հանձնումը Ադրբեջանին համարվում էր բանակցային գործընթացի առաջնային նպատակ, հաջորդը Ադրբեջանի հրաժարումը Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի քննարկումից, հաջորդը ռուսական առաջարկները, որոնց առանցքային պրոբլեմը Արցախի կարգավիճակի դուրս մղումն է բանակցային օրակարգից:

Բանակցային 23-ամյա գործընթացում հայկական կողմի միակ հաջողությունը ժամանակն էր, որն, իհարկե, էական հաջողություն կլիներ, եթե այդ ժամանակը հնարավոր լիներ աշխատեցնել մեր օգտին: Բայց 2016 թվականի ապրիլյան պատերազմով, երբ արձանագրվեց, որ Հայոց բանակը հաղթանակից 22 տարի անց կռվում է 80-ականների զենքերով, ժամանակ ձգելու դարաշրջանը նույնպես ավարտվեց: Ոչ այս փաստի բերումով, իհարկե, այլ այն հանգամանքով պայմանավորված, որ միջազգային սաստկացող կոնյունկտուրայի պայմաններում Ռուսաստանն արդեն հոգնել էր մեղադրանքներից, թե իրականում նա ոչ թե հարցի կարգավորման, այլ ձգձգման կողմնակից է:

Նման պայմաններում մեր առաջ պարզ ընտրություն էր դրված՝ տեղավորվել վերը նկարագրված տրամաբանության մեջ և անցնել տարածքների հանձնման գործընթացին, որոնք պայմանականորեն անվանվում էին «առարկայական բանակցություններ» կամ փորձել փոխել բանակցային տրամաբանությունը:

Հենց այս խնդրի լուծմանն էին ուղղված մեր գործողությունները 2018 թվականից ի վեր և գործընթացը գագաթնակետին հասավ 2019 թվականի մարտի 12-ին Ստեփանակերտում տեղի ունեցած Հայաստանի և Արցախի անվտանգության խորհուրդների համատեղ նիստում, որտեղ հանդես եկա Արցախի իշխանությունների հետ համաձայնեցված ծրագրային ելույթով:

Այդ ելույթի թեզերը հետևյալն էին. բանակցային գործընթացում Արցախի ներկայացուցիչների մասնակցության հարցը պետք է լինի մեր օրակարգում, Մադրիդյան սկզբունքները պետք է ունենան միասնական մեկնաբանություն, որովհետև Ադրբեջանն այն յուրովի է մեկնաբանում, Հայաստանը յուրովի, ինչը գործընթացը դարձնում է անարդյունավետ, և հետո՝ հասարակություններին պետք է պատրաստել խաղաղության և Ղարաբաղի հարցի որևէ լուծում պետք է ընդունելի լինի Հայաստանի ժողովրդի համար, Արցախի ժողովրդի համար, Ադրբեջանի ժողովրդի համար: Առաջարկվող օրակարգը, սակայն, ամենևին էլ բանակցային պրոցեսը շարունակելու նախապայման չէին, այլ այն արդյունավետ դարձնելու՝ մեր պատկերացումների շարադրանք:

Այս բոլոր կետերն ունեին սկզբունքային նշանակություն: Արցախի դուրսմղումը բանակցային գործընթացից և բանակցությունները Հայաստան-Ադրբեջան հարթություն տեղափոխելը սպառնալիք էր ստեղծում առաջին հերթին Հայաստանի համար, որովհետև հենց այս հանգամանքն օգտագործելով էր Ադրբեջանը Հայաստանին օկուպանտի պիտակ կպցնում: և հետո՝ նման ֆորմատը ինքնին նենգափոխում էր Ղարաբաղի հարցի էությունը, այն տեղավորելով Հայաստան-Ադրբեջան տարածքային վեճի տրամաբանության մեջ:

90-ականների երկրորդ կեսին սա Հայաստանի ամենամեծ և աղետալի դիվանագիտական վրիպումն էր, որն ի դեպ, կարելի էր և թույլ չտալ: Այն ժամանակ, այո, Հայաստանը կարող էր հրաժարվել առանց Ղարաբաղի բանակցելուց, որովհետև Ադրբեջանը պատրաստ չէր պատերազմի, դուրս չէր եկել պարտության շոկից և նույնիսկ բանակցային գործընթացի կասեցումը չէր կարող էական սպառնալիքներ ստեղծել Հայաստանի և Արցախի համար: Լեռնային Ղարաբաղի ներկայացուցիչներին բանակցություններից դուրս թողնելով մենք չէինք էլ գիտակցում, որ փոքրացնում ենք Արցախի ինքնորոշման հնարավորությունները, որովհետև «օկուպացված տարածքի» ինքնորոշումը ո՞րն է, նման բան ի բնե լինել չի կարող:

Նաև այս էր պատճառը, որ 2000-ականների առաջին կեսի բանակցային կուլմինացիան դարձավ «տարածքների փոխանակման» կոնցեպտը, ասենք՝ Մեղրին Ղարաբաղի դիմաց...

Պակաս կարևոր չէր նաև Մադրիդյան սկզբունքների պարզաբանման հարցը: Ճիշտ է, կազանյան մերժումով, Ադրբեջանը վիժեցրել էր Մադրիդյան սկզբունքները, բայց ֆորմալ առումով դրանք դեռևս գոյություն ունեին և Ադրբեջանը մեկնաբանում էր, թե Մադրիդյան սկզբունքները նշանակում են, թե Արցախի հայությունը կարող է ինքնորոշվել միայն Ադրբեջանի կազմում: Հայաստանը հակառակն էր պնդում, ինչը նշանակում էր, որ Մադրիդյան սկզբունքները ոչ թե հարցի կարգավորման բանաձև են, այլ անհասկանալի ինչ-որ բան:

Եվ հաջորդը՝ հանրային դիսկուրսի առումով հանդես եկա բավականին կառուցողական բանաձևով, հրապարակային պնդելով, որ ԼՂ հարցի որևէ լուծում պետք է ընդունելի լինի նաև Ադրբեջանի ժողովրդի համար: Այս ամենի նպատակը ԼՂ հարցի բանակցային գործընթացը դուրս բերելն էր տարածքներ հանձնելու պրիմիտիվ տրամաբանությունից: և հենց այստեղ էր ձախողումը, որովհետև պարզվեց՝ 2016-ին շարժված գնացքը կանգնեցնել հնարավոր չէ: Հիմա շատերն են ասում, թե այդ գնացքը հնարավոր էր կանգնեցնել ռուսամետ քայլերով և ռուսամետ քաղաքականությամբ, իբր մեր կառավարությունը ուղիղ հակառակն է արել: Իրականությունը, սակայն, բոլորովին այլ է, և այսպես խոսողները չեն նկատում այնպիսի շրջադարձային քայլեր, ինչպիսին Սիրիա ականազերծողներ և բժիշկներ գործուղելու ՀՀ կառավարության՝ 2019 թվականին կայացրած որոշումը:

Խելամտության կանխավարկած

Սկզբունքային հարց է, իհարկե, թե ինչքանով է խելամիտ փորձել դիմադրել «շարժված» և արագություն հավաքած «գնացքին»: Իսկ ո՞րն է հակառակը: Հակառակը տարածքների հանձնումն է՝ ըստ էության ոչնչի դիմաց: Հիմա, իհարկե, հետահայաց կարելի է ասել՝ դա ավելի լավ է, քան այն ինչ ունենք, առնվազն մարդկային հազարավոր կյանքեր փրկած կլինեինք: Բայց՝ հետահայաց: Հետահայաց՝ այդ նույնը կարելի էր անել 1997-ին, 2004-ին, 2011-ին, 2016-ին ի վերջո: Այո, կարելի էր անել նաև 2020-ին: Բայց ինքներս մեզ ի՞նչ փաստարկով էինք համոզելու: Որ կպարտվենք պատերազմո՞ւմ: Այս փաստարկը, իհարկե, կար:

Բայց 2020 թ. հուլիսյան մարտերը էական ազդեցություն ունեցան իրադրության գնահատականի վրա: Ճիշտ է՝ մարտական գործողությունների մասշտաբը հետագա պատերազմի համեմատ չափազանց փոքր էր, բայց հուլիսյան մարտերում ներգրավված էին ադրբեջանական էլիտար ստորաբաժանումները, իսրայելական անօդաչու թռչող սարքեր, և մեր բանակը ոչ միայն դիմակայեց, այլև մարտական դիրքում և մարտերի ընթացքում մենք ոչ մի զոհ չունեցանք, ոչ մի զոհ: Մեր զոհերը թիկունքում էին նահատակվել:

Հուլիսյան մարտերը, իհարկե, բացասական դեր նույնպես խաղացին այն իմաստով, որ Ադրբեջանը հասկանալով, որ միայնակ չի կարողանալու ռազմական հաջողություն ունենալ՝ Թուրքիային և սիրիացի վարձկաններին ներգրավելու որոշում կայացրեց: Հենց այստեղ էր վճռական պահը, որտեղ մենք պետք է միակողմանի զիջումների գնալու որոշում կայացնեինք: Դեռ մինչև հուլիսյան դեպքերը անընդհատ կարծրացող ադրբեջանական ռիտորիկան այլ տարբերակ չէր թողնում:

Ի դեպ, Ադրբեջանի հակահայկական քարոզչությունը այն միակ անփոփոխ գործոնն էր, որ գոյություն ուներ վերջին 15 տարվա ընթացքում: Հայատյացությունը, Ղարաբաղն աներկբա ադրբեջանական համարելը, զենքի ուժով հարցը լուծելու շարունակական քարոզչությունը հասել էին գագաթնակետին:

Նույնիսկ այս պայմաններում բանակցային գործընթացը շարունակվում էր, այնքանով որքանով թույլ էր տալիս կորոնավիրուսի համավարակը: ԱԳ նախարարը անընդհատ քննարկումների մեջ էր համանախագահողների հետ: Բայց ըստ էության Ադրբեջանը չէր մտնում բանակցությունների մեջ, հստակ ցույց տալով, որ իր համար բանակցային նպատակը առաջվա նման շարունակում է մնալ առանց նախապայմանների տարածքների հանձնումը:

Եթե մենք ասեինք համաձայն ենք, պատերազմը իհարկե կկանխվեր: Պատերազմը նման պայմաններում կարող էինք նաև կանգնեցնել, ինչի մասին հայտարարեցի պատերազմի մեկնարկի առաջին օրը՝ Ռազմական դրության կապակցությամբ ԱԺ-ում հրավիրված հատուկ նիստում: Նման տարբերակը, սակայն, ոչ միայն ինձ համար ընդունելի չէր, այլև այդ օրերին չլսեցի որևէ ձայն, որ հենց այդպես էլ պետք է վարվել:

Սրան, իհարկե, հանրահայտ հակափաստարկ կա. մյուսները, հանրությունը չէին տիրապետում կամ չէին կարող տիրապետել այն տեղեկատվությանը, որ վարչապետն էր տիրապետում և ուրեմն՝ վարչապետը իր իմացած տեղեկատվության հիման վրա պետք է որոշում կայացներ։

Ճիշտ փաստարկ է, և իմ տիրապետած տեղեկատվությունը այն մասին էր, որ իրադրության լիցքաթափումը կամ պատերազմը կանգնեցնելը հնարավոր չէ առանց Արցախի ու Հայաստանի համար աղետալի հետևանքների։ և ուրեմն,
որոշումն էր՝ պայքարել այդ աղետալի հետևանքների դեմ։ Արդյունքում ավելի աղետալի հետևանքնե՞ր ունեցանք։ Գուցե։

Բայց այն մյուս աղետի հնարավոր մասշտաբները գիտենք տեսականորեն։ Հիմա չգիտենք, թե այն մյուս աղետը գործնականում ինչպիսին էր լինելու, ինչպես այն ժամանակ չգիտեինք այս մի աղետի գործնական պարամետրերը։

 

Միայն գիտենք, որ Շուռնուխի գյուղապետի «լայվերը» հաստատապես ներկա էին լինելու բոլոր սցենարներում, որովհետև Ղուբաթլուի շրջանը Ադրբեջանին էր հանձնվելու վերը նկարագրված բոլոր սցենարներում, Շուռնուխի ու Որոտանի 20 տների շուրջ սահմանային վեճը նույն կերպ ծավալվելու էր: Բայց հիմա մենք գիտենք, որ մինչև Շուռնուխի սահմանագծին հասնելը պայքարել ենք ամեն թիզ հողի համար:

Խաղաղ հանձնման սցենարի ժամանակ է՞լ էինք պայքարելու: Ուրեմն՝ պատերազմը սկսվելու էր ոչ թե Հորադիզի, այլ Շուռնուխի մատույցներում։ Այս սցենարով պատերազմը Շուռնուխի մատույցներում գոնե ավարտվել է, չնայած՝ հիմա ոմանք ջանք չեն խնայում, հնարավոր և անհնար ամեն ինչ անում են, որ Շուռնուխի մատույցներում պատերազմը նորից սկսվի։

Գիտեմ, որ հոդվածի այս հատվածին բավական ճշմարտանման փաստարկ են բերելու, թե հողերի խաղաղ, բանակցային հանձնման պարագայում մեր բանակցային դիրքերը շատ ավելի ամուր էին լինելու, որովհետև մենք հանդես էինք գալու հաղթողի դիրքերից և կարող էինք ստանալ ավելին: Շատ լավ, կարող էինք՝ ստանայինք նախկինում, երբ Ադրբեջանը ռազմական առումով շատ ավելի թույլ էր: Հաղթողի դիրք ունեինք, բանակցային գործընթացի ողջ պատմության ընթացքում որևէ անգամ օգտագործեինք հաղթողի այդ դիրքը որևէ կոնկրետ արդյունք ապահովելու համար:

Հոդվածի մինչ այս շարադրված տրամաբանությանը հայտնի այլ հայտնի «հակափաստարկներ» էլ կան: Ոմանք պնդում են, թե իրենք գիտեին բանակցությունների հաղթական շարունակման սցենար և պատրաստվում էին այդ սցենարը կյանքի կոչել 2018 թվականին և դրանից հետո: Սա ընդհանրապես ցինիզմի գագաթնակետն է:

Այսինքն՝ Ռուսաստանը և մյուս համանախագահները իրենց առաջարկած պլանից հրաժարվելու՞ էին, համանախագահներն էլ համաձայնվելու էին ի հեճուկս Ադրբեջանի Ղարաբաղի անկախությունը ճանաչե՞լ: և կրկին՝ այդպիսի հաղթական պլան իրագործող էիք, Կազանում իրագործեիք, եթե այդքան հաղթական պլան իրագործող էիք, այնպես անեիք, որ ռուսական պլան չստեղծվեր և սեղանին չդրվեր, եթե այդքան պատերազմ կանխող էիք, 2016 թվականի ապրիլյան պատերազմը կանխեիք, կամ մինչև 2018 թվականի հեղափոխությունը ձեր հաղթական բանակցությունների պլանն իրագործեիք: Թե՞ պիտի փաստարկեք, որ 5 շրջանները հանձնելու էինք, երկուսը պահելու՝ ԼՂ կարգավիճակի հետ փոխկապակցելու համա՞ր: Տրամաբանական փաստարկ է: Բայց ինչո՞ւ պիտի Ադրբեջանը 2018 կամ 20 թվականին համաձայներ նրան, ինչի հետ կտրականապես համաձայն չէր 2011-ին երբ Կազանում հրաժարվեց ստորագրել ԱԳ նախարարների մակարդակով համաձայնեցված փաստաթուղթը: Այն ժամանակ, հիշեցնեմ, Ադրբեջանը շատ ավելի քիչ էր պատրաստ պատերազմին:

Մեկ ուրիշ ցնցող մեղադրանք էլ ի հայտ եկավ վերջին շրջանում, թե ես իմ հայտարարություններով Ադրբեջանին զրկել եմ բանակցություններով արդյունքի հասնելու որևէ հույսից, ինչով պատերազմը դարձրել եմ անխուսափելի: Խնդրում եմ ուշադիր կարդացեք այս միտքը: Ուրեմն՝ ստացվում է, որ բանակցային գործընթացի ողջ իմաստն ու նպատակը, որ մարդիկ 20 տարի վարել են, եղել է Ադրբեջանին հույս տալը, որ ինքը բանակցություններով կարող է հասնել նրան, ինչին ուզում է հասնել պատերազմի միջոցով:

Հենց սա՛ եմ ասում: Ասում եմ, որ 20 տարի վարած բանակցությունների նպատակը Ադրբեջանին հույս տալն է եղել, ես էլ փաստորեն Ադրբեջանին հուսախաբ անողը դարձա՝ մինչ այդ նրան տված հույսերի ֆոնին: Ադրբեջանին հույս տալու ռազմավարությունը վերջը ինչո՞վ էր ավարտվելու ու ե՞րբ: Մենք հույս էինք տալիս Ադրբեջանին, իսկ նա զենք էր գնում՝ զուգահեռաբար միջազգային տարատեսակ ատյաններում արձանագրելով ԼՂ հարցը իր տարածքային ամբողջականության շրջանակներում լուծելու «միջազգային խոսույթը»:

Վերջաբան

Ըստ էության, սա պատմության այն հատվածն էր, թե ինչու սկսվեց 44-օրյա պատերազմը, ինչ հանգամանքների բերումով: Բայց, իհարկե, կարևոր է խոսակցությունը պատերազմի ընթացքի, հաղթանակի հնարավորությունների ու պարտության պատճառների, նոյեմբերի 9-ի հայտարարության ստորագրման, հետպատերազմական իրադարձությունների և ամենակարևորը՝ Հայաստանի և Արցախի ապագայի մասին: Ըստ անհրաժեշտության՝ այդ թեմաներին անդրադարձ կրկին կունենամ: Եթե պարզվի, որ հոդվածը դեռ ընդունելի ժանր է մեր հանրության համար, հնարավոր է նաև հենց հոդվածների տեսքով: Ժամանակը ցույց կտա: Հասկանում եմ նաև, որ այս հոդվածը հիասթափեցնող է բոլոր նրանց համար, ովքեր հոգնել են անցյալի շուրջ քննարկումներից և ուզում են տեսնել ապագան: Բայց մոտիկ ու ոչ այնքան մոտիկ անցյալի մասին այսպիսի խոսակցությունը կարևոր է ապագայի շուրջ լիաթոք խոսակցություն սկսելու համար:

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ
ՀՀ վարչապետ

Բաժին՝ Հայաստանում